Beneficjent rzeczywisty w kontekście przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu

Beneficjent rzeczywisty w kontekście przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu

Kim jest beneficjent rzeczywisty? Kto jest zobowiązany do jego zidentyfikowania? Na czym polega identyfikacja? Co to jest CRBR?

Beneficjent rzeczywisty to jedno z kluczowych pojęć użytych w Ustawie o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu z dnia 1 marca 2018. Zmiany prawne obowiązujące od 13 lipca 2018 zmieniają w istotny sposób definicję oraz zasady identyfikacji beneficjenta rzeczywistego przez firmy, instytucje oraz przedsiębiorców.

Zgodnie z ustawą o AML (tj. Anti Money Laundering, czyli przeciwdziałanie praniu pieniędzy), definicja beneficjenta rzeczywistego jest ściśle związana z definicją klienta. Zacznijmy więc od zrozumienia, kim w rozumieniu ustawowym jest klient.

Klient to, osoba prawna, jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej lub osoba fizyczna, na rzecz której instytucja obowiązana świadczy swoje usługi lub w imieniu której wykonuje czynności wchodzące w zakres prowadzonej przez nią działalności zawodowej.

To właśnie z tak zdefiniowanym klientem instytucja obowiązana współpracuje – albo nawiązuje stałe stosunki gospodarcze, albo przeprowadza na jego zlecenie pojedyncze transakcje okazjonalne. Ważnym aspektem definicji klienta jest stwierdzenie ustawodawcy, że w wypadku umowy ubezpieczenia klientem jest osoba ubezpieczająca, a nie ubezpieczana.

Kim jest beneficjent rzeczywisty?

Pojęcie „beneficjenta rzeczywistego” jest tłumaczeniem angielskiego określenia „ultimate beneficial owner”, które zostało zastosowane w Dyrektywie Unijnej, a następnie zaimplementowane do polskiej Ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu.

Beneficjent rzeczywisty to osoba fizyczna lub kilka osób fizycznych, które sprawują pośrednio albo bezpośrednio kontrolę nad podmiotem, osobą albo osobami, w imieniu których są nawiązywane stosunki gospodarcze lub jest realizowana transakcja okazjonalna.

Co istotne, beneficjentem rzeczywistym jest wyłącznie osoba lub osoby, które posiadają realne uprawnienia w zakresie wywierania decydującego wpływu na czynności albo działania danego podmiotu, osoby lub grupy osób.

Beneficjentem rzeczywistym w przypadku osoby prawnej innej niż spółka posiadająca papiery wartościowe dopuszczone do obrotu na rynku regulowanym, który podlega obowiązkowi ujawniania informacji wynikającemu z prawa Unii Europejskiej lub innych odpowiadających im przepisów państwa trzeciego, jest:

  • osoba fizyczna będąca udziałowcem lub akcjonariuszem klienta i posiadająca prawo własności o wartości większej niż 25% ogólnej liczby udziałów lub akcji klienta,
  • osoba fizyczna, która ma więcej niż 25% ogólnej liczby głosów w organie stanowiącym klienta, również jako zastawnik, użytkownik lub osoba dysponująca prawami na podstawie porozumień z innymi osobami i podmiotami uprawnionymi do głosu,
  • osoba fizyczna, która ma realną kontrolę nad podmiotem lub podmiotami, którym łącznie przysługuje prawo własności w wysokości większej niż 25% ogólnej liczby udziałów lub akcji klienta albo która łącznie dysponuje więcej niż 25% ogólnej liczby głosów w organie stanowiącym klienta, w tym jako np. zastawnik, użytkownik albo na podstawie porozumień zawartych z innymi uprawnionymi do głosu,
  • osoba fizyczna sprawująca rzeczywistą kontrolę nad klientem dzięki posiadaniu uprawnień, o których mowa w art. 3 ust. 1 pkt 37 ustawy z dnia 29 września 1994 roku o rachunkowości (Dz.U. z 2018 r. poz. 395, 398 i 650),
  • osoba fizyczna, która zajmuje wyższe stanowisko kierownicze – to ustalenie można przyjąć jedynie w razie udokumentowanego braku możliwości precyzyjnego ustalenia albo w wypadku wątpliwości dotyczących tożsamości osób fizycznych określonych w powyższych punktach oraz w przypadku niestwierdzenia podejrzeń prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu.

Beneficjentem rzeczywistym klienta będącego trustem wg ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy jest:

  • założyciel trustu,
  • powiernik trustu,
  • nadzorca trustu, pod warunkiem, że został ustanowiony,
  • beneficjent trustu,
  • inna osoba mająca realną kontrolę nad trustem.

Beneficjentem rzeczywistym w wypadku klienta będącego osobą fizyczną prowadzącą działalność gospodarczą, co do którego nie istnieją przesłanki ani okoliczności wskazujące na to, że kontrolę nad nim sprawuje inna osoba fizyczna / prawna albo inne osoby fizyczne / prawne, jest sam klient.

Kto identyfikuje beneficjenta rzeczywistego?

Ustawa AML wskazuje, że podmiotami zobowiązanymi do identyfikowania beneficjentów rzeczywistych są tzw. instytucje obowiązane. Są to przedsiębiorcy, instytucje oraz firmy m.in. z branży finansowej, które nawiązują ze swoimi klientami stałe stosunki gospodarcze albo na ich zlecenie wykonują transakcje okazjonalne. Do tej grupy należą m.in.:

  • instytucje finansowe, kredytowe, pożyczkowe takie jak banki, banki powiernicze, spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe, fundusze i firmy inwestycyjne, firmy i instytucje ubezpieczeniowe, firmy leasingowe, instytucje płatnicze, biura usług płatniczych, agenci rozliczeniowi, instytucje pieniądza elektronicznego,
  • pośrednicy w obrocie wartościami majątkowymi, np. portale oraz domy aukcyjne, kantory (również internetowe), pośrednicy nieruchomościami,
  • podmioty prowadzące działalność w zakresie gier losowych, zakładów wzajemnych, gier w karty i gier na automatach,
  • organizacje non-profit, czyli fundacje oraz stowarzyszenia,
  • osoby wykonujące zawody związane z usługami finansowymi, np. doradcy podatkowi i biegli rewidenci,
  • osoby wykonujące zawody prawnicze, w tym notariusze, adwokaci oraz radcowie prawni,
  • przedsiębiorcy przyjmujący albo wykonujący płatności gotówkowe w wysokości min. 10 tys. euro w jednej transakcji lub w wielu transakcjach powiązanych,
  • przedsiębiorcy świadczący usługi tworzenia jednostek organizacyjnych, prowadzenia biur wirtualnych i pełnienia funkcji lub umożliwienia pełnienia funkcji członka zarządu spółki.

W jaki sposób ma przebiegać identyfikacja beneficjenta rzeczywistego?

Jednym z kluczowych wymogów ustawowych względem instytucji obowiązanych, a związanych z zastosowaniem odpowiednich środków bezpieczeństwa finansowego, jest identyfikacja beneficjentów rzeczywistych.

Identyfikacja beneficjenta rzeczywistego będącego osobą fizyczną to ustalenie jego imienia, nazwiska, adresu zamieszkania, obywatelstwa, serii oraz numeru dokumentu tożsamości, a także numeru identyfikacyjnego PESEL.

Identyfikacja beneficjenta rzeczywistego będącego osobą prawną lub jednostką organizacyjną bez osobowości prawnej polega na ustaleniu danych podmiotu, w tym nazwy (inaczej: firmy), formy organizacyjnej, numeru identyfikacyjnego NIP oraz adresu siedziby bądź adresu prowadzenia działalności.

W kontekście identyfikacji beneficjentów rzeczywistych ustawa AML wprowadza ważne pojęcie „należytej staranności”. O ile dane osób fizycznych można stosunkowo łatwo zidentyfikować (np. w dokumentach tożsamości lub w rejestrach publicznych typu GUS lub CEIDG), o tyle nie zawsze jest to proste w wypadku osób prawnych.

Dlatego właśnie pojawiła się konieczność dołożenia należytej staranności w procesie identyfikacji, np. zastosowania odpowiednich do oceny ryzyka środków weryfikacji, ustalenia struktury własności i kontroli danego podmiotu, zgromadzenia danych na temat celu oraz charakteru stosunków gospodarczych zawieranych przez analizowany podmiot.

Co to jest CRBR?

CRBR to Centralny Rejestr Beneficjentów Rzeczywistych – nowa instytucja wprowadzona przez Ustawę o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu z dnia 1 marca 2018. Zgodnie z ustawą, CRBR powstanie i zacznie funkcjonować dnia 13 października 2019 roku.

W tym rejestrze znajdą się szczegółowe informacje na temat beneficjentów rzeczywistych. Będą one przekazywane bezpośrednio przez spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki jawne, spółki komandytowe, spółki komandytowo-akcyjne, a także spółki akcyjne (z wyjątkiem spółek publicznych).

Każdy z tych podmiotów będzie miał obowiązek zgłaszania do CRBR informacji w terminie do 7 dni albo od dnia wpisania spółki do Krajowego Rejestru Sądowego, albo od dnia zmiany informacji wcześniej przekazanych do CRBR.