Instytucja obowiązana wg ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy

Instytucja obowiązana wg ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy

25 grup instytucji obowiązanych, które muszą wypełniać obowiązki AML (Anti Money Laundering)

Ustawa o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu z dnia 1 marca 2018 r. rozszerzyła wcześniej stosowaną definicję instytucji obowiązanych o nowe podmioty. W świetle ustawy instytucje obowiązane to nie tylko duże firmy z branży finansowej czy ubezpieczeniowej. Sprawdź, czy Twoja firma to instytucja obowiązana!

System AML w Polsce

System przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu w Polsce – zgodnie z ustawą o AML – tworzy kilka grup podmiotów. Każda z tych grup w kontekście Anti Money Laundering jest narażona na ryzyko związane z uczestnictwem w procederze przestępczym i w związku z tym ma swoje obowiązki. Na system ten składają się:

  1. instytucje obowiązane,
  2. organy informacji finansowej,
  3. jednostki współpracujące,
  4. a pośrednio również wszyscy pozostali uczestnicy obrotu finansowego, których umownie można nazwać klientami.

Instytucje obowiązane

W tym artykule skupimy się na szczegółowym zdefiniowaniu pierwszej z wymienianych wyżej grup, czyli instytucji obowiązanych. To liczna i zróżnicowana grupa, do której należą przedsiębiorstwa, przedsiębiorcy prowadzący indywidualną działalność gospodarczą, a nawet fundacje i stowarzyszenia. (W osobnym artykule omawiamy natomiast obowiązki instytucji obowiązanych.)

Początkowo nazwa „instytucja obowiązana” była stosowana w odniesieniu do instytucji finansowych oraz wybranych zawodów (np. notariusz, przedsiębiorca prowadzący działalność w zakresie pośrednictwa nieruchomości). Jednak konieczność dostosowania polskich przepisów do prawa międzynarodowego spowodowała rozszerzenie tego terminu o m.in. podmioty świadczące usługi prowadzenia ksiąg rachunkowych czy przedsiębiorców przyjmujących płatności w gotówce powyżej określonej kwoty. Dodatkowo polski ustawodawca dołączył do grona instytucji obowiązanych również podmioty świadczące usługi w zakresie wymiany i handlu walutami wirtualnymi.

25 grup instytucji obowiązanych

Ustawa o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu z 1 marca 2018 roku obliguje do wypełnienia obowiązków prawnych tzw. instytucje obowiązane. Są to zarówno podmioty (firmy, instytucje, organizacje i stowarzyszenia), jak i indywidualni przedsiębiorcy:

  1. Banki krajowe, oddziały banków zagranicznych, oddziały instytucji kredytowych, instytucje finansowe mające siedzibę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz oddziały instytucji finansowych niemających siedziby na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, w rozumieniu ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe.
  2. Spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe oraz Krajowa Spółdzielcza Kasa Oszczędnościowo-Kredytowa, w rozumieniu ustawy z dnia 5 listopada 2009 r. o spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych.
  3. Krajowe instytucje płatnicze, krajowe instytucje pieniądza elektronicznego, oddziały unijnych instytucji płatniczych, oddziały unijnych i zagranicznych instytucji pieniądza elektronicznego, małe instytucje płatnicze, biura usług płatniczych oraz agenci rozliczeniowi, w rozumieniu ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o usługach płatniczych.
  4. Firmy inwestycyjne i banki powiernicze w rozumieniu ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi, a także oddziały zagranicznych firm inwestycyjnych w rozumieniu tej ustawy, które prowadzą działalność na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
  5. Zagraniczne osoby prawne prowadzące na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej działalność maklerską, w tym prowadzące taką działalność w formie oddziału, oraz towarowe domy maklerskie w rozumieniu ustawy z dnia 26 października 2000 r. o giełdach towarowych.
  6. Spółki prowadzące rynek regulowany.
  7. Fundusze inwestycyjne, alternatywne spółki inwestycyjne, towarzystwa funduszy inwestycyjnych, zarządzający ASI, oddziały spółek zarządzających oraz oddziały zarządzających z Unii Europejskiej znajdujące się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, w rozumieniu ustawy z dnia 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi.
  8. Zakłady ubezpieczeń wykonujące działalność, o której mowa w dziale I załącznika do ustawy z dnia 11 września 2015 r. o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej (w tym krajowe zakłady ubezpieczeń, główne oddziały zagranicznych zakładów ubezpieczeń z siedzibą w państwie niebędącym państwem członkowskim Unii Europejskiej oraz oddziały zagranicznych zakładów ubezpieczeń mających siedzibę w innym niż Rzeczpospolita Polska państwie członkowskim Unii Europejskiej).
  9. Pośrednicy ubezpieczeniowi wykonujący czynności pośrednictwa ubezpieczeniowego oraz oddziały zagranicznych pośredników wykonujących takie czynności i mające siedzibę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, z wyłączeniem agenta ubezpieczeniowego, który jest agentem ubezpieczeniowym wykonującym czynności pośrednictwa ubezpieczeniowego na rzecz jednego zakładu ubezpieczeń w zakresie tego samego działu.
  10. Krajowy Depozyt Papierów Wartościowych S.A.
  11. Przedsiębiorcy prowadzący działalność kantorową oraz inni przedsiębiorcy świadczący usługę wymiany walut lub usługę pośrednictwa w wymianie walut, niebędący innymi instytucjami obowiązanymi, oraz oddziały przedsiębiorców zagranicznych prowadzących taką działalność na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
  12. Podmioty prowadzące działalność gospodarczą polegającą na świadczeniu usług w zakresie:
    • wymiany między walutami wirtualnymi i środkami płatniczymi,
    • wymiany między walutami wirtualnymi,
    • pośrednictwa w wymianie walut wirtualnych i środków płatniczych,
    • prowadzenia rachunków w formie elektronicznego zbioru danych identyfikacyjnych zapewniających osobom uprawnionym możliwość korzystania z jednostek walut wirtualnych, w tym przeprowadzania transakcji ich wymiany.
  13. Notariusze.
  14. Adwokaci, radcowie prawni, prawnicy zagraniczni, doradcy podatkowi – z wyjątkiem radców prawnych oraz prawników zagranicznych wykonujących zawód w ramach stosunku pracy lub służby w urzędach obsługujących organy administracji publicznej, innych państwowych lub samorządowych jednostkach organizacyjnych oraz w podmiotach innych niż spółki.
  15. Biegli rewidenci.
  16. Przedsiębiorcy w rozumieniu ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców (niebędący innymi instytucjami obowiązanymi), świadczący usługi polegające na:
    • tworzeniu osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej,
    • pełnieniu funkcji członka zarządu lub umożliwianiu innej osobie pełnienia tej funkcji lub podobnej funkcji w osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej,
    • zapewnianiu siedziby, adresu prowadzenia działalności lub adresu korespondencyjnego oraz innych pokrewnych usług osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej,
    • działaniu lub umożliwieniu innej osobie działania jako powiernik trustu, który powstał w drodze czynności prawnej,
    • działaniu lub umożliwieniu innej osobie działania jako osoba wykonująca prawa z akcji lub udziałów na rzecz podmiotu innego niż spółka notowana na rynku regulowanym podlegającym wymogom dotyczącym ujawniania informacji zgodnie z prawem Unii Europejskiej lub podlegająca równoważnym standardom międzynarodowym.
  17. Podmioty prowadzące działalność w zakresie usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych.
  18. Pośrednicy w obrocie nieruchomościami.
  19. Operatorzy pocztowi.
  20. Podmioty prowadzące działalność w zakresie gier losowych, zakładów wzajemnych, gier w karty i gier na automatach.
  21. Fundacje.
  22. Stowarzyszenia posiadające osobowość prawną.
  23. Przedsiębiorcy w rozumieniu ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców – w zakresie, w jakim przyjmują lub dokonują płatności za towary w gotówce o wartości równej lub przekraczającej równowartość 10.000 euro, bez względu na to, czy transakcja jest przeprowadzana jako pojedyncza operacja czy kilka operacji, które wydają się ze sobą powiązane.
  24. Przedsiębiorcy w rozumieniu ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej w zakresie, w jakim prowadzą działalność polegającą na udostępnianiu skrytek sejfowych, oraz oddziały przedsiębiorców zagranicznych prowadzące taką działalność na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
  25. Instytucje pożyczkowe w rozumieniu ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim.

Przedsiębiorca jako instytucja obowiązana

Na szczególną uwagę zasługuje włączenie przez ustawodawcę do grona instytucji obowiązanych przedsiębiorców i nałożenie na nich obowiązków takich samych jak w wypadku innych, większych podmiotów gospodarczych. Dzieje się to jednak wyłącznie w wypadku spełnienia co najmniej jednego z trzech kryteriów:

  • świadczenie usług polegających np. na tworzeniu jednostek organizacyjnych, pełnieniu funkcji członka zarządu, prowadzeniu wirtualnego biura, działaniu jako powiernik trustu (zob. pkt 16 powyżej),
  • przyjmowanie albo dokonywanie płatności w gotówce w wysokości minimum 10.000 euro, nawet jeśli są one podzielone na wiele transakcji powiązanych (zob. pkt 23 powyżej),
  • świadczenie usług udostępniania skrytek sejfowych (zob. pkt 24 powyżej).