Członkowie rodzin i bliscy współpracownicy osób o statusie PEP, czyli RCA

Ustawa o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (ustawa AML) wprowadziła szereg ważnych obowiązków związanych ze współpracą z osobami zajmującymi eksponowane stanowiska polityczne (PEP), które należy stosować też odpowiednio w stosunku do członków rodziny PEP oraz osób znanych jako bliscy współpracownicy PEP. Tę grupę określa się też skrótem RCA pochodzącym z angielskiego określenia Relatives and Close Associates.

Kluczowe tematy dotyczące RCA omawiane w tym artykule:

• Szczegółowe definicje osób o statusie RCA, czyli członków rodzin i bliskich współpracowników PEP-ów.
• Nadchodzące zmiany prawne związane z RCA.
• Obowiązki firm i instytucji w relacjach gospodarczych z RCA.
• Narzędzie usprawniające weryfikację klientów pod kątem statusu RCA.

Kim są członkowie rodzin PEP?

Według definicji legalnej, zawartej w ustawie AML, przez członka rodziny osoby zajmującej eksponowane stanowiska polityczne rozumie się:

• rodziców PEP-a,
• małżonka PEP-a lub osobę pozostającą we wspólnym pożyciu z PEP-em,
• dziecko PEP-a i jego małżonka lub dziecko PEP-a i osoby pozostającej we wspólnym pożyciu z PEP-em.

Kim są osoby znane jako bliscy współpracownicy PEP?

Ponadto ustawa AML wskazuje, że osoby znane jako bliscy współpracownicy osób o statusie PEP to:

• osoby fizyczne będące beneficjentami rzeczywistymi osób prawnych, jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej lub trustów wspólnie z osobą o statusie PEP lub utrzymujące z taką osobą inne bliskie stosunki związane z prowadzoną działalnością gospodarczą,
• osoby fizyczne będące jedynymi beneficjentami rzeczywistymi osób prawnych, jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej lub trustu, o których wiadomo, że zostały utworzone w celu uzyskania faktycznej korzyści przez osobę o statusie PEP.

Nadchodzące zmiany prawne w Unii Europejskiej związane z RCA

Unia Europejska, dążąc do ujednolicenia przepisów w zakresie AML, 31 maja 2024 roku uchwaliła pakiet zmian w zakresie przeciwdziałania praniu pieniędzy. Pakiet ten składa się z dyrektywy oraz trzech różnych regulacji zmieniających przepisy w obszarze AML. Wśród tych regulacji wiele istotnych zmian wprowadza Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1624 z dnia 31 maja 2024 roku w sprawie zapobiegania wykorzystywaniu systemu finansowego do prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu, które wchodzi w życie 10 lipca 2027 roku. Do istotnych zmian należą między innymi:

• rozszerzenie katalogu form podmiotów prawnych posiadających beneficjentów o formy jeszcze nie ujęte w polskim ustawodawstwie; obowiązek z nimi związany będzie dotyczył również identyfikacji współpracowników osób zajmujących eksponowane stanowiska polityczne w tych podmiotach;
• dodanie dodatkowej kategorii relacji członków rodziny PEP (brat / siostra); dodanie nowej kategorii dotyczy tylko najwyższych funkcji i stanowisk tj. szefów państw, szefów rządów, ministrów oraz wiceministrów lub sekretarzy stanu na poziomie państw członkowskich, państw trzecich oraz równoważnych funkcji na poziomie Unii.

Warto przy tym zauważyć, że konieczność identyfikacji pod kątem PEP/RCA została w nowym akcie prawnym ujęta w ramach stosowania środków należytej staranności, a nie jak w przypadku polskiej ustawy AML jako istotny czynnik podnoszący ryzyko zawarcia relacji z klientem lub przeprowadzenia transakcji okazjonalnej. Celowa zmiana redakcyjna wskazuje na konieczność dokonania takiej weryfikacji każdorazowo przed zawarciem stosunku gospodarczego lub przeprowadzenia transakcji okazjonalnej.

Data 10 lipca 2027 roku – jako moment rozpoczęcia obowiązywania rozporządzenia AML – wydaje się być odległa. Jednak rozporządzenie to wprowadza szereg innych zmian, które dotykają kwestii organizacyjnych i technologicznych w instytucjach obowiązanych, dlatego dobrym rozwiązaniem powinno być zaplanowanie i rozłożenie w czasie działań tak, aby dostosować firmę do nadchodzących zmian prawnych.

Obowiązki wobec RCA

Na mocy ustawy AML instytucje obowiązane, nawiązując stosunki gospodarcze z klientem, oprócz ustalenia faktu, czy klient lub jego beneficjent rzeczywisty posiada status PEP lub RCA, są zobowiązane podejmować następujące działania:

• zidentyfikować i zweryfikować w ramach procesu KYC status RCA/PEP klienta oraz jeśli dotyczy beneficjenta rzeczywistego (opcjonalnie można to zrobić za pomocą odpowiedniego oświadczenia woli,
• uzyskać zgodę kadry kierowniczej wyższego szczebla na nawiązanie stosunków gospodarczych z RCA i PEP,
• stosować odpowiednie środki w celu ustalenia źródła majątku klienta i źródła pochodzenia wartości majątkowych pozostających w dyspozycji klienta w ramach stosunków gospodarczych lub transakcji,
• stosować zintensyfikowane środki bezpieczeństwa finansowego wobec osób o statusie RCA i PEP,
• zastosować bieżący monitoring w ramach kategorii klienta wysokiego ryzyka w zakresie nawiązanego stosunku gospodarczego (w tym transakcji), a w przypadku wygaśnięcia statusu RCA/PEP podtrzymać jeszcze przez okres minimum 12 miesięcy stosowanie środków bezpieczeństwa finansowego wobec klientów wysokiego ryzyka.

W przypadku wygaśnięcia powyższego statusu osoby fizycznej należy pamiętać o dokonaniu ponownej oceny ryzyka klienta, celem weryfikacji, czy status klienta wysokiego ryzyka należy utrzymać ze względu na inne czynniki czy też można zmienić na odpowiednio niższy dostosowany do sytuacji.

FAQ, czyli informacje na temat osób o statusie RCA w pigułce:

1. Kim są RCA w kontekście AML?

RCA (Relatives and Close Associates) to członkowie rodzin oraz bliscy współpracownicy osób o statusie PEP, których relacje osobiste lub biznesowe mogą umożliwiać pośrednie wykorzystywanie wpływów publicznych. W AML traktowani są jako podmioty podwyższonego ryzyka.

2. Jakie obowiązki wiążą się z relacjami gospodarczymi z RCA?

Nawiązywanie stosunków gospodarczych i przeprowadzanie transakcji okazjonalnych z RCA wymagają zastosowania odpowiednich środków bezpieczeństwa finansowego, analogicznie jak w przypadku współpracy z PEP. Środki te obejmują m.in. pogłębioną ocenę ryzyka klienta, uzyskanie zgody kadry kierowniczej wyższego szczebla na nawiązanie stosunków gospodarczych z RCA, bieżący monitoring stosunków gospodarczych i transakcji z RCA odpowiedni do poziomu ryzyka klienta oraz dokumentowanie źródeł pochodzenia środków majątkowych RCA.

3. Jak sprawdzić, czy klient ma status RCA?

Status RCA można sprawdzić, korzystając z listy PEP i RCA od iAML, która pomaga zidentyfikować, czy dany klient lub kontrahent zajmuje eksponowane stanowisko polityczne albo jest członkiem rodziny lub bliskim współpracownikiem osoby o statusie PEP. Baza RCA od iAML zawiera prawie 30.000 osób, a aż 99,9% rekordów RCA ma dane PESEL.

Ręczne poszukiwanie informacji na temat statusu RCA w publicznie dostępnych źródłach również jest możliwe, ale często wiąże się ze żmudną analizą przepisów i dokumentów prawnych, może też wymagać pomocy doświadczonego prawnika.

4. Czy lista RCA od iAML zawiera numery PESEL?

Tak, lista RCA polskich, zawierająca informacje o osobach będących członkami rodzin oraz osobami znanymi jako bliscy współpracownicy osób o statusie PEP, obejmuje informacje takie jak imię i nazwisko, data urodzenia, numer PESEL (dane PESEL ma 99,9% rekordów RCA), obywatelstwo, płeć, podstawa uznania za RCA oraz powiązanie z PEP.

Zamów bezpłatną wersję demo listy PEP i RCA od iAML >