Ranking korupcji na świecie i kraje podwyższonego ryzyka a AML – Indeks Percepcji Korupcji

Procedery prania pieniędzy są powiązane z wieloma innymi rodzajami przestępstw. Należą do nich między innymi handel ludźmi, narkotykami lub bronią, a także wymuszenia i haracze. Wśród nich wszystkich na szczególną uwagę w kontekście AML zasługuje jednak to jedno niezwykle rozpowszechnione przestępstwo – korupcja. Stopień nasilenia procederów tego rodzaju na terytorium danego państwa może spowodować wpisanie go na listę krajów podwyższonego ryzyka. A wtedy instytucje obowiązane muszą stosować wzmożone środki bezpieczeństwa finansowego w stosunku do klientów i kontrahentów działających na tych obszarach.

Kluczowe tematy dotyczące korupcji omawiane w tym artykule:

• Co łączy korupcję z procesami AML?
• Czym jest Indeks Percepcji Korupcji?
• Jak Indeks Percepcji Korupcji 2025 ocenia Polskę i Europę?

Jakie znaczenie ma korupcja w kontekście prania pieniędzy i działaniach AML?

Korupcja jest jednym z kluczowych zagrożeń, które muszą być brane pod uwagę w procesach oceny ryzyka AML i przeciwdziałania praniu pieniędzy. Korupcja generuje nielegalne dochody i jest źródłem pieniędzy, w odniesieniu do których przestępcy dążą do pełnej legalizacji przez procedery prania pieniędzy. Korupcja może też uniemożliwiać wykrycie przestępstw prania pieniędzy poprzez utrudnianie skutecznego wdrażania ram prawnych i prowadzenia działań przez organy ścigania.

Powszechność i waga tego procederu powodują, że osoby na wysokich stanowiskach politycznych (tzw. osoby o statusie PEP znajdujące się na polskich i światowych listach PEP) mają obowiązek ujawnienia swojego majątku oraz stosowania się do przepisów dotyczących udziału w niektórych transakcjach. Zagadnienie to ma także ogromne znaczenie w kontekście identyfikacji i weryfikacji beneficjentów rzeczywistych oraz dokonywania oceny ryzyka AML uwzględniającego m.in. listę krajów podwyższonego ryzyka.

Czym jest Indeks Percepcji Korupcji i jakie dane na temat krajów i terytoriów świata podaje?

Korupcji nie można bezpośrednio zbadać i zmierzyć, ponieważ wiąże się z celowo ukrywanymi działaniami, które wychodzą na jaw dopiero na skutek oskarżeń lub skandali. Z tego powodu najlepszym sposobem na poznanie skali korupcji jest badanie percepcji. Tak właśnie powstaje najważniejszy na świecie i najszerzej stosowany globalny ranking korupcji – Indeks Percepcji Korupcji.

Indeks Percepcji Korupcji (Corruption Perceptions Index, CPI) jest przygotowywany przez Transparency International już od 1995 roku. Edycja za rok 2025 klasyfikuje 182 kraje i terytoria z całego świata według postrzeganego poziomu korupcji w sektorze publicznym. Wskazuje, jak bardzo skorumpowany – w opinii ekspertów i biznesmenów – jest sektor publiczny każdego z tych krajów.

Wyniki CPI są podawane według skali od 0 (bardzo skorumpowany) do 100 (bardzo czysty, czyli bez korupcji). Kraje z dobrze chronionymi wolnościami obywatelskimi na ogół uzyskują wyższe wyniki. Zaś kraje, które naruszają wolności obywatelskie, zwykle uzyskują wyniki niższe.

W celu opracowania Indeksu Percepcji Korupcji, dla każdego kraju zbierane są dane z 13 różnych niezależnych źródeł zewnętrznych, w gronie których znajdują się najbardziej renomowane instytucje świata – m.in. Bank Światowy oraz Światowe Forum Ekonomiczne.

Jakie rodzaje korupcji są brane pod uwagę w indeksie CPI?

Indeks Percepcji Korupcji mierzy kilka rodzajów korupcji w sektorze publicznym. Każdy z nich ma istotne znaczenie w kontekście AML. A należą do nich:

• łapówkarstwo,
• przekierowywanie środków publicznych na niewłaściwe cele,
• wykorzystywanie swoich stanowisk przez urzędników dla korzyści prywatnych,
• zdolność rządów do powstrzymania korupcji w sektorze publicznym,
• nadmierna biurokracja w sektorze publicznym,
• nepotyczne nominacje w służbie cywilnej,
• przepisy zapewniające, że urzędnicy muszą ujawniać swoje finanse i potencjalne konflikty interesów,
• ochrona prawna osób zgłaszających przypadki korupcji,
• zawłaszczenie państwa przez wąskie partykularne interesy,
• dostęp do informacji o sprawach publicznych i działaniach rządowych.

Co wynika z Indeksu Percepcji Korupcji za 2025 rok z perspektywy globalnej?

Wskaźnik CPI za rok 2025 pokazuje, że większość krajów wciąż nie powstrzymuje korupcji w odpowiednim zakresie. Średnia globalna spadła z 43 do 42 punktów, a aż 122 kraje uzyskały wyniki poniżej 50 punktów na 100 możliwych. Od 2012 roku tylko 31 krajów poprawiło swoją punktację, a 50 odnotowało spadek.

W analizach za rok 2025 zaledwie 5 krajów uzyskało wyniki wyższe niż 80 punktów – są to Dania (89), Finlandia (88), Singapur (84), Nowa Zelandia (81) i Norwegia (81). Co warte uwagi, jeszcze dekadę wstecz taką punktację otrzymało aż 12 krajów.

Na drugim krańcu skali znajdują się kraje doświadczające konfliktów i ograniczeń wolności, a także mające słabe instytucje demokratyczne. Ostatnie miejsca rankingu CPI za 2025 zajmują: Libia (13), Jemen (13), Wenezuela (10), Somalia (9) i Sudan Południowy (9).

Niepokojące jest także lekkie pogarszanie się sytuacji w krajach demokratycznych, które wydawały się być stosunkowo mocne w zwalczaniu korupcji. Spadków doświadczyły Stany Zjednoczone (spadek z 63 na 64 punkty), Wielka Brytania (spadek z 71 na 70) czy Francja (spadek z 67 na 66).

Nie zaskakuje, że Rosja w 2025 roku ponownie ma bardzo niski wynik – otrzymała tylko 22 punkty na 100 możliwych, plasując się na 157. miejscu spośród wszystkich 182 krajów. W tym wypadku duże znaczenie miało m.in. oskarżenie Rosji o dezinformację i kupowanie głosów w procesach wyborczych innych krajów w celu wpłynięcia na wyniki wyborów oraz ograniczenie demokracji i wolności obywatelskich.

Te zmiany wskazują, że wciąż wiele państw stoi przed wyzwaniami wzmocnienia niezależnych instytucji, zapewnienia przejrzystości polityki finansowej i ochrony wolności mediów oraz społeczeństwa obywatelskiego, które są kluczowe dla skutecznej walki z korupcją i budowania zaufania społecznego.

Jak Indeks Percepcji Korupcji za 2025 rok ocenia Europę i Polskę?

Unia Europejska i Europa Zachodnia uzyskały w 2025 roku najwięcej punktów spośród wszystkich analizowanych regionów (64 na 100), plasując się wysoko w rankingu i utrzymując tę samą punktację, co w roku 2024. Z grona wszystkich ocenianych krajów tego regionu tylko 7 poprawiło swoje wyniki, a pozostałe – nawet mocne demokracje osiągnęły te same lub słabsze wyniki niż wcześniej.

W zestawieniu 182 krajów branych pod uwagę przy tworzeniu CPI, Polska w 2025 roku zajęła 52. miejsce z wynikiem 53 punktów na maksymalnie 100 możliwych do uzyskania. W roku poprzednim z tym samym wynikiem punktowym Polska zajmowała 53. miejsce rankingu, a w 2023 roku była na wyższym, 47. miejscu, i to z lepszym wynikiem 54 punktów.

Z pełną treścią raportu można zapoznać się tutaj: CPI 2025.

***

Chcesz mieć pewność, że Twoi klienci i kontrahenci nie działają w krajach wysokiego ryzyka i nie musisz wobec nich stosować wzmożonych środków bezpieczeństwa finansowego?

Skorzystaj z list restrykcyjnych iAML, które pozwalają szybko i sprawnie zweryfikować podmioty nie tylko na liście krajów podwyższonego ryzyka, ale także na liście PEP, listach sankcyjnych, liście ostrzeżeń KNF, liście PKD podwyższonego ryzyka oraz w rejestrze beneficjentów rzeczywistych!

***

FAQ, czyli o korupcji i krajach wysokiego ryzyka w kontekście AML:

1. Jakie znaczenie dla procesów AML ma korupcja?

Korupcja stanowi istotny czynnik ryzyka w procesach AML, ponieważ generuje nieujawnione przepływy finansowe, co ułatwia ukrywanie pochodzenia środków majątkowych. Instytucje finansowe muszą brać pod uwagę poziom korupcji w ocenie ryzyka klienta i transakcji, ponieważ może to wskazywać na potencjalne nadużycia i luki w nadzorze.

2. Jak korupcja wiąże się z praniem pieniędzy?

Korupcja i pranie pieniędzy są często powiązane, ponieważ łapówki i inne nielegalne dochody muszą być „oczyszczone”, aby mogły wejść do legalnego obiegu finansowego. Wysoki poziom korupcji sprzyja tworzeniu skomplikowanych łańcuchów transakcji, które utrudniają wykrycie środków pochodzących z przestępstw.

3. Co łączy korupcję, AML i kraje wysokiego ryzyka?

Kraje o wysokim poziomie korupcji często charakteryzują się słabymi mechanizmami nadzoru finansowego i egzekucji prawa, co zwiększa ryzyko prania pieniędzy i finansowania terroryzmu. Procedury AML muszą uwzględniać takie państwa jako obszary podwyższonego ryzyka i stosować bardziej rygorystyczne środki kontroli i due diligence wobec transakcji związanych z tymi jurysdykcjami.

4. Czym jest Indeks Percepcji Korupcji?

Indeks Percepcji Korupcji (Corruption Perceptions Index, CPI) to coroczne zestawienie opracowywane przez Transparency International, które ocenia i porządkuje państwa na świecie według postrzeganego poziomu korupcji w sektorze publicznym. Skala ocen wynosi od 0 (wysoka korupcja) do 100 (niska korupcja).

5. Jakie są kluczowe dane i wnioski z Indeksu Percepcji Korupcji za rok 2025?

W najnowszej edycji Indeksu Percepcji Korupcji za rok 2025 średnia globalna ocena postrzegania korupcji spadła do 42 punktów na maksymalnych 100, co wskazuje na lekko pogarszającą się percepcję korupcji na świecie.

Większość państw – ponad 122 z analizowanych 182 – uzyskała mniej niż 50 punktów, a liczba krajów o wysokich wynikach (powyżej 80 punktów) zmniejszyła się. Dania, Finlandia i Singapur znalazły się na czele rankingu jako kraje o najniższym poziomie postrzeganej korupcji, podczas gdy kraje takie jak Południowy Sudan i Somalia zostały umieszczone na końcu listy.

W regionie Europy Zachodniej i Unii Europejskiej średnia wyniosła 64 na 100 punktów, choć i tu w niektórych krajach zaobserwowano spadki. W Polsce wskaźnik wyniósł 53 na 100, co stanowi spadek w porównaniu z poprzednimi latami i plasuje kraj w środku globalnego rankingu.