Weryfikacja klientów i kontrahentów na listach sankcyjnych

Firmy, bez względu na wielkość, podlegają różnym regulacjom prawnym dotyczącym przestrzegania sankcji. W Polsce obowiązuje ustawodawstwo w zakresie sankcji nakładanych przez Polskę i Unię Europejską, a część firm musi stosować się również do sankcji organizacji międzynarodowych, np. ONZ, ze względu na to, że są instytucjami obowiązanymi. Za nieprzestrzeganie tych regulacji grożą surowe konsekwencje prawne, a ich wymiar oraz zakres zastosowania zależy od konkretnego aktu prawnego. Nie tylko instytucje obowiązane, ale wszystkie inne osoby i organizacje muszą więc rozumieć, czym są listy sankcyjne, a także wiedzieć, jak prawidłowo sprawdzać podmioty na listach sankcyjnych.

Kluczowe zagadnienia na temat list sankcyjnych omawiane w tym artykule:

• Czym są listy sankcyjne i kogo obowiązują? Listy sankcyjne zawierają osoby, firmy i podmioty objęte ograniczeniami, takimi jak zamrożenie aktywów czy zakaz udostępniania środków. Obowiązują wszystkich, którzy podlegają przepisom sankcyjnym (np. sankcjom krajowym lub unijnym), a dla instytucji obowiązanych ich weryfikacja jest obligatoryjnym elementem procedur AML.
• Jak sprawdzać klientów i kontrahentów na listach sankcyjnych? Należy weryfikować klientów i kontrahentów przed nawiązaniem współpracy oraz okresowo w trakcie trwania stosunków gospodarczych, porównując ich dane z obowiązującymi listami sankcyjnymi publikowanymi online przez wydające je organizacje i państwa.
• Jak można usprawnić proces weryfikacji na listach sankcyjnych? Zamiast sprawdzać każdą osobę ręcznie na wielu listach sankcyjnych, można korzystać z narzędzi iAML do automatycznego screeningu sankcyjnego i przeszukiwać wiele list jednocześnie, zwiększając rzetelność procesu, ograniczając ryzyko błędów i znacznie skracając czas weryfikacji.

Co to są listy sankcyjne?

Rządy i organizacje na całym świecie tworzą listy sankcyjne, aby chronić istotne wartości, które często są zagrożone przez konflikty zbrojne lub działalność grup o charakterze terrorystycznym lub przestępczym, m.in. odnoszącą się do handlu narkotykami, finansowania terroryzmu, prania pieniędzy, proliferacji broni masowego rażenia czy naruszeń międzynarodowych traktatów związanych np. z embargiem na handel bronią. Celem list sankcyjnych jest zakazanie lub ograniczenie współpracy z podmiotami oraz osobami podejrzanymi o udział w tych działaniach.

O tym, kto znajdzie się na listach sankcyjnych, decydują powołane do tego organy na szczeblu krajowym i międzynarodowym. W Polsce takie sankcje wprowadzono za pomocą ustawy z dnia 1 marca 2018 roku o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (dalej zwanej ustawą AML) i ustawy z dnia 13 kwietnia 2022 roku o szczególnych rozwiązaniach w zakresie przeciwdziałania wspieraniu agresji na Ukrainę oraz służących ochronie bezpieczeństwa narodowego (dalej zwanej ustawą sankcyjną). Z kolei w Unii Europejskiej sankcje (zarówno zaimplementowane przez UE na podstawie traktatów międzynarodowych, jak i własne autonomiczne środki ograniczające) wprowadzane są w drodze decyzji i rozporządzeń Rady UE. Warto przy tym pamiętać, że w przypadku wydania decyzji o prowadzeniu listy podmiotów objętych środkami ograniczającymi, w zakresie danej listy sankcyjnej, określany jest również organ prowadzący daną listę (np. MSWiA, OFAC czy inne), a także organ udzielający zezwoleń w zakresie odstępstw od stosowania danej sankcji.

Kto znajduje się na listach sankcyjnych?

Na listach sankcyjnych mogą znajdować się kraje, obszary geograficzne, firmy, instytucje oraz osoby. Bywa też, że są na nich umieszczane nawet strony, które nie są bezpośrednio zaangażowane w działalność danego państwa, podmiotu, organizacji lub osoby wymienionych na liście sankcyjnej, ale działają w imieniu, na ich rzecz lub w interesie wyżej wymienionych, czerpiąc z tego korzyści. Wskazanie takich podmiotów może odbywać się przez generalne określenie powiązań lub wyraźne określenie cech takich podmiotów. Takie działanie określane jest mianem nałożenia sankcji pośrednich. Zdarza się również, że w konsekwencji przez ułatwianie omijania sankcji takie podmioty lub osoby są bezpośrednio dodawane na daną listę sankcyjną.

Jakie ograniczenia mogą wprowadzać listy sankcyjne?

To, jakie środki ograniczające obowiązują, zależy od konkretnego programu sankcyjnego i podstawy prawnej. Nie każda osoba lub podmiot na każdej liście sankcyjnej podlega identycznym restrykcjom. Listy sankcyjne mogą wprowadzać między innymi ograniczenia takie jak zamrożenie środków finansowych, zakaz udostępniania środków finansowych lub zasobów gospodarczych osobom i podmiotom objętym sankcjami, zakaz prowadzenia określonych transakcji lub określonej współpracy gospodarczej, ograniczenia w handlu (np. zakaz eksportu lub importu wybranych towarów), zakaz świadczenia określonych usług (np. finansowych, lub technologicznych) czy zakaz wjazdu lub tranzytu dla osób lub towarów objętych sankcjami.

Jak funkcjonują listy sankcyjne?

Listy sankcyjne są udostępniane przez tworzące je organy w postaci zasobów online. Osoby i organizacje zobligowane do przestrzegania sankcji muszą przeszukiwać te bazy, aby sprawdzić, czy usługi, towary, klienci i kontrahenci nie zostali objęci sankcjami.

Choć forma list sankcyjnych jest prosta (jest to po prostu zestawienie informacji), to proces ich sprawdzania może być skomplikowany i czasochłonny. Dzieje się tak, ponieważ tego rodzaju baz danych jest wiele, nie każda obowiązuje w każdym kraju, są rozproszone w Internecie, ich forma nie jest ujednolicona, dane nie są zharmonizowane, a rekordów do przeszukania jest bardzo wiele.

To właśnie dlatego stworzyliśmy listy restrykcyjne iAML – kompleksowe, codziennie aktualizowane rozwiązania do zautomatyzowanego sprawdzania osób i podmiotów na listach sankcyjnych (w tym na listach sankcji nałożonych w wyniku ataku Rosji na Ukrainę), listach polskich i międzynarodowych PEP, liście ostrzeżeń KNF, liście ostrzeżeń EURO-BOZON, liście PKD podwyższonego ryzyka, liście krajów podwyższonego ryzyka, w rejestrze beneficjentów rzeczywistych i wielu innych bazach ważnych w procesie weryfikacji klientów i kontrahentów.

Kto jest zobowiązany do przestrzegania list sankcyjnych?

Ze względu na charakter przyjętych aktów prawnych obowiązujących w Polsce – wynikających zarówno z przyjęcia przez Unię Europejską środków ograniczających (sankcji), jak i przyjęcia przez Polskę ustaw wprowadzających sankcje (ustawa sankcyjna i ustawa AML) – sankcji muszą przestrzegać zarówno organy publiczne, jak i sektor prywatny. Część środków ograniczających wynikających z regulacji sankcyjnych (np. zakaz wjazdu) może być postrzegana tylko przez organy publiczne (np. Straż Graniczną).

W przypadku sektora prywatnego sankcje obowiązujące w Polsce są wiążące wobec:

• każdej osoby znajdującej się na terytorium UE (dotyczy to również statków morskich i powietrznych, a także przestrzeni powietrznej i pasa przybrzeżnego),
• obywateli UE, bez względu na ich miejsce pobytu,
• spółek i organizacji zarejestrowanych zgodnie z prawem państw członkowskich UE,
• każdego podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą na terytorium UE.

Brak przestrzegania sankcji może prowadzić do wysokich i surowych kar. W zależności od rodzaju regulacji (np. ustawa sankcyjna) kary te mogą skupiać się na:

• aspekcie finansowym – m.in. możliwości nałożenia na podmiot kary w wysokości nawet 20 mln zł,
• pozbawieniu wolności dla osoby fizycznej – na okres nie krótszy niż 3 lata,
• dodatkowych ograniczeniach.

Ponadto podmiot lub osoba, aktywnie wspierając omijanie sankcji lub nie przestrzegając sankcji, może doświadczyć dodatkowych konsekwencji – m.in. w postaci uzyskania wpisu na określonej liście sankcyjnej, co w konsekwencji może prowadzić do ograniczenia nie tylko możliwości prowadzenia działalności gospodarczej, ale również dostępu do aktywów, zasobów i środków pieniężnych.

W tym kontekście należy zauważyć, że do maja 2025 roku Polska powinna transponować dyrektywę 2024/1226 z dnia 24 kwietnia 2024 roku w sprawie określenia przestępstw związanych z naruszeniem unijnych środków ograniczających i sankcji za takie naruszenia oraz zmiany dyrektywy (UE) 2018/1673, ale dyrektywa ta nadal nie została transponowana. W ramach tej dyrektywy Polska powinna włączyć do swojego porządku prawnego określenie naruszeń unijnych środków ograniczających. Zgodnie z przepisami dyrektywy odpowiedzialność za naruszenia powinna być karana zarówno w kontekście osób (w ramach odpowiedniej procedury karnej) oraz w kontekście podmiotów (w ramach odpowiedniej procedury administracyjnej). Kary pozbawienia wolności mogą wzrosnąć do co najmniej 5 lat pozbawienia wolności, zaś w przypadku kar pieniężnych nakładanych na podmioty do 5% całkowitego światowego obrotu osoby prawnej w roku obrotowym poprzedzającym rok popełnienia przestępstwa lub kwoty odpowiadającej 40.000.000 euro.

Od 2022 roku o sankcjach dużo dyskutuje i pisze się również w związku z agresją Rosji w Ukrainie. Warto wiedzieć, że sankcje nakładane w związku z agresją Rosji obowiązują wszystkie firmy i organizacje działające na określonym obszarze geograficznym, np. w Polsce, Unii Europejskiej, Wielkiej Brytanii czy Stanach Zjednoczonych. Ich celem, w skrócie i pewnym uproszczeniu, jest osłabienie gospodarki agresora.

Listy sankcyjne muszą być wykorzystywane przez instytucje obowiązane, czyli podmioty wskazane w ustawie AML jako te, które w szczególny sposób są narażone na ryzyko udziału w nielegalnych procederach prania pieniędzy i finansowania terroryzmu. Zostało to jeszcze wyraźniej podkreślone w nowelizacji dwóch polskich ustaw, która miała miejsce 9 stycznia 2025 roku i wprowadziła zmiany do ustawy AML oraz ustawy sankcyjnej.

Dlaczego weryfikacja klientów i kontrahentów na listach sankcyjnych jest tak ważna?

Przestrzeganie list sankcyjnych jest zadaniem wskazanych wcześniej firm i instytucji, które zostało na nie nałożone przez regulacje prawne. Nieprzestrzeganie prawa w tym zakresie powoduje, że podmioty te są narażone na poważne kary i sankcje. W ich interesie jest więc wdrożenie odpowiednich systemów, procedur i procesów, aby w razie kontroli móc wykazać stosowanie obowiązujących sankcji, czyli dokonywanie weryfikacji klientów i kontrahentów na listach sankcyjnych.

Korzystanie z list sankcyjnych zwiększa bezpieczeństwo operacyjne i finansowe organizacji. Dzięki zastosowaniu wzmożonych środków bezpieczeństwa wobec podmiotów i osób objętych sankcjami, przedsiębiorcy i organizacje znacząco zmniejszają ryzyko włączenia ich firm oraz ich klientów w nielegalne procedery.

Dlaczego warto zastosować narzędzia iAML – zestaw łączący wiele list sankcyjnych w jednym rozwiązaniu?

1. COMPLIANCE: Narzędzia iAML są w pełni zgodne z ustawą AML, sankcjami nakładanymi w związku z atakiem Rosji na Ukrainę i innymi sankcjami obowiązującymi w Polsce i Unii Europejskiej.
2. AKTUALNOŚĆ: Listy sankcyjne tworzące narzędzia iAML do weryfikacji klientów i kontrahentów są codziennie aktualizowane.
3. RZETELNOŚĆ: Wszystkie dane są weryfikowane przez moderatorów z doświadczeniem w AML i zarządzaniu bazami danych.
4. WIARYGODNOŚĆ: Weryfikacja podmiotów i osób na listach sankcyjnych w narzędziach iAML następuje w czasie rzeczywistym.
5. KOMPLEKSOWOŚĆ: Narzędzia iAML zawierają dane z kilkudziesięciu zweryfikowanych źródeł komercyjnych i publicznych z Polski, Unii Europejskiej i innych krajów świata.
6. SPÓJNOŚĆ: Dane pochodzące z różnych źródeł i uwzględnione w narzędziach iAML są zharmonizowane.
7. OSZCZĘDNOŚĆ CZASU: Automatyczna weryfikacja klientów i kontrahentów z użyciem narzędzi iAML znacząco przyspiesza pracę.
8. OSZCZĘDNOŚĆ FINANSOWA: Rozwiązanie oferowane przez iAML obniża koszty operacyjne zachowania zgodności z prawem.
9. DOSTĘPNOŚĆ: Rozwiązania iAML są dostępne finansowo nawet dla bardzo małych firm.
10. MINIMALIZACJA RYZYKA: Systemowe sprawdzanie klientów i kontrahentów w narzędziach iAML ogranicza ryzyko błędu ludzkiego.
11. APLIKACJA WEBOWA: Dostępność narzędzi iAML w formie prostej i intuicyjnej aplikacji zapewnia dostęp online, bez instalowania i konfiguracji.
12. INTERFEJSY API: Narzędzia iAML są również udostępniane poprzez API, co pozwala łatwo zintegrować je z innymi systemami używanymi przez firmę.
13. KOMPLEMENTARNOŚĆ: Zestaw narzędzi iAML zawiera wszystkie obowiązujące listy restrykcyjne AML – m.in. listy sankcyjne, listy polskich i międzynarodowych PEP, listę ostrzeżeń KNF, listę PKD podwyższonego ryzyka, listę krajów podwyższonego ryzyka, rejestr beneficjentów rzeczywistych i wiele więcej.

Skontaktuj się z nami i uzyskaj bezpłatną wersję próbną narzędzi iAML!