GIIF - Generalny Inspektor Informacji Finansowej - Rola, zadania, sprawozdanie za rok 2021

Generalny Inspektor Informacji Finansowej

Rola, zadania, sprawozdanie za rok 2022

Generalny Inspektor Informacji Finansowej (GIIF) opublikował właśnie najnowsze sprawozdanie z zadań nałożonych na niego przez ustawę o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu. Korzystając z tej okazji, podsumowujemy kluczowe informacje na temat GIIF oraz najważniejsze wnioski ze sprawozdania dotyczącego 2022 roku.

Rola Generalnego Inspektora Informacji Finansowej

Generalny Inspektor Informacji Finansowej (GIIF) jest to jednoosobowy centralny organ administracji państwowej, który stanowi główny element polskiego systemu przeciwdziałania praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu. Funkcjonuje jako sekretarz lub podsekretarz stanu w Ministerstwie Finansów. Jest powoływany i odwoływany przez Prezesa Rady Ministrów na wniosek ministra właściwego do spraw finansów publicznych.

GIIF realizuje swoje zadania z pomocą jednostki organizacyjnej wyodrębnionej w tym celu w strukturze Ministerstwa Finansów – Departament Informacji Finansowej Ministerstwa Finansów. GIIF wraz z Departamentem Informacji Finansowej jest jednostką analityki finansowej (tzw. Financial Intelligence Unit, FIU), zgodnie z definicją przyjętą w przepisach Unii Europejskiej.

Zadania Generalnego Inspektora Informacji Finansowej

Zadania Generalnego Inspektora Informacji Finansowej są określone w ustawie o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu z dnia 1 marca 2018 roku, w nowelizacji ustawy AML z dnia 30 marca 2021 roku.

Do zadań GIIF należy:

  • analizowanie informacji dotyczących wartości majątkowych, co do których Generalny Inspektor powziął podejrzenie, że mają one związek z przestępstwem prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu;
  • przeprowadzanie procedury wstrzymania transakcji lub blokady rachunku;
  • żądanie przekazania informacji o transakcjach i ich udostępnianie;
  • przekazywanie uprawnionym organom informacji i dokumentów uzasadniających podejrzenie popełnienia przestępstwa;
  • wymiana informacji z jednostkami współpracującymi;
  • sporządzanie krajowej oceny ryzyka prania pieniędzy i finansowania terroryzmu oraz strategii przeciwdziałania tym przestępstwom we współpracy z jednostkami współpracującymi i instytucjami obowiązanymi;
  • sprawowanie kontroli nad przestrzeganiem przepisów dotyczących przeciwdziałania praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu;
  • wydawanie decyzji w sprawach wpisu na listę osób i podmiotów, przeciwko którym stosuje się szczególne środki ograniczające polegające na zamrożeniu wartości majątkowych, nieudostępnieniu wartości majątkowych w szczególności poprzez nieudzielanie pożyczek, kredytu konsumenckiego lub kredytu hipotecznego, niedokonywanie darowizn, niedokonywanie płatności za towary lub usługi, lub skreślenia z tej listy, a także prowadzenie tej listy;
  • współpraca z właściwymi organami innych państw, a także zagranicznymi instytucjami i międzynarodowymi organizacjami zajmującymi się przeciwdziałaniem praniu pieniędzy lub finansowaniu terroryzmu;
  • wymiana informacji z zagranicznymi jednostkami analityki finansowej, w tym prowadzenie punktu kontaktowego na potrzeby tej wymiany;
  • nakładanie kar administracyjnych, o których mowa w ustawie;
  • udostępnianie wiedzy i informacji z zakresu przepisów o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie podmiotowej urzędu obsługującego ministra właściwego do spraw finansów publicznych;
  • przetwarzanie informacji w trybie określonym w ustawie;
  • inicjowanie innych działań w celu przeciwdziałania praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu.

System teleinformatyczny GIIF

Generalny Inspektor Informacji Finansowej jest administratorem systemu teleinformatycznego mającego na celu wspieranie jego działań w ramach przeciwdziałania praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu. System ten jest platformą zapewniającą bezpieczną komunikację między GIIF a jednostkami współpracującymi, czyli m.in.: organy administracji rządowej, organy administracji samorządowej, inne państwowe jednostki organizacyjne, Najwyższa Izba Kontroli (NIK), Komisja Nadzoru Finansowego (KNF) oraz Narodowy Bank Polski (NBP).

Zobacz również: System teleinformatyczny GIIF

Raportowanie do GIIF przez instytucje obowiązane

Zgodnie z ustawą AML, instytucje obowiązane muszą współpracować z GIIF w celu przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu. W ramach współpracy są zobligowane do przekazywania formularzy identyfikujących instytucję obowiązaną, zawiadomień o transakcjach podejrzanych i ponadprogowych oraz innych informacji, które mogą mieć znaczenie w obszarze AML i CFT.

Zobacz również: Raportowanie do GIIF / Raportowanie do GIIF o transakcjach ponadprogowych / Raportowanie do GIIF o transakcjach podejrzanych

Sprawozdanie Generalnego Inspektora Informacji Finansowej za 2022 rok

Jednym z zadań Generalnego Inspektora Informacji Finansowej jest opracowywanie rocznego sprawozdania z podjętych działań. Z najnowszego sprawozdania za rok 2022 wynika m.in., że:

  • W 2022 roku GIIF realizował prace legislacyjne, w wyniku których uchwalono ustawę o Systemie Informacji Finansowej implementującą przepisy Unii Europejskiej dotyczące utworzenia „scentralizowanego automatycznego mechanizmu” umożliwiającego identyfikację osoby fizycznej lub prawnej posiadającej lub kontrolującej rachunki płatnicze oraz rachunki bankowe, a także skrytki depozytowe w instytucji kredytowej na terytorium Polski.
  • W 2022 roku zanotowano spadek liczby zawiadomień przekazywanych przez GIIF do jednostek prokuratury w związku z podejrzeniem prania pieniędzy o ok. 37,2% w stosunku do 2021 roku. Wzrosła jednak liczba powiadomień do jednostek współpracujących – o ok. 37,3% w porównaniu do 2021 roku.
  • W 2022 roku w systemie informatycznym GIIF zarejestrowano 4.505 zawiadomień o działalności i transakcjach podejrzanych, które w przekonaniu zgłaszającej instytucji obowiązanej / jednostki współpracującej mogły być związane z praniem pieniędzy lub finansowaniem terroryzmu. W roku 2022 liczba SAR była rekordowa – o 17% więcej niż w 2021 roku.
  • GIIF w 2022 roku otrzymał informacje o 42,90 mln transakcji ponadprogowych, czyli o blisko 17% więcej niż w roku 2021.
  • Generalny Inspektor w 2022 roku wszczął 2.166 postępowań analitycznych dotyczących podejrzenia prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu. W porównaniu z 2021 rokiem liczba wszczętych postępowań spadła o 11,5%.
  • Kwota wartości majątkowych, których dotyczyły zawiadomienia główne GIIF przekazane do prokuratur w 2022 roku w przeliczeniu na PLN, wyniosła ponad 2,87 mld zł.
  • Do GIIF w 2022 roku wpłynęły 22 zgłoszenia od tzw. sygnalistów, a stwierdzone nieprawidłowości w przekazanych sygnałach społecznych dotyczyły m.in. podejrzeń popełnienia przestępstw skarbowych, braku wykonywania obowiązków wynikających z ustawy AML przez instytucje obowiązane, transakcji podejrzanych czy nielegalnej działalności gospodarczej.
  • 56% zawiadomień głównych GIIF w 2022 roku stanowiły zawiadomienia dotyczące podejrzenia prania pieniędzy pochodzących z korzyści związanych z różnorodnymi oszustwami i wyłudzeniami, 26% – z przestępstwami skarbowymi, a 6% dotyczyło przemytu i nielegalnego handlu.
  • W 2022 roku GIIF dokonał blokad 392 rachunków, na których zgromadzono środki o łącznej wartości prawie 110 mln zł, a także wstrzymał 37 transakcji na łączną kwotę ponad 5,17 mln zł. Wartość tych blokad rachunków i wstrzymań transakcji wzrosła w porównaniu z rokiem 2021 o 30%.
  • GIIF przeprowadził w 2022 roku 8 kontroli w instytucjach obowiązanych. W wyniku tych kontroli, ujawnione zostały nieprawidłowości w realizowaniu obowiązków AML – zarówno braki natury formalnej, jak i nieprawidłowości merytoryczne.
  • W instytucjach obowiązanych w 2022 roku przeprowadzone zostały także 603 kontrole przez instytucje nadzorujące – Narodowy Bank Polski, Komisję Nadzoru Finansowego, Urzędy Celno-Skarbowe, ministrów, wojewodów, starostów, Krajową Spółdzielczą Kasę Oszczędnościowo-Kredytową i Prezesów Sądów Apelacyjnych.

Zobacz kompletny dokument: Sprawozdanie Generalnego Inspektora Informacji Finansowej z realizacji ustawy z dnia 1 marca 2018 roku o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu w 2022 roku